Leishmaniasis, tatarcık (yakarca) sinekleriyle bulaşan ve köpeklerde kilo kaybı, tüy dökülmesi, deri yaraları ve sonunda böbrek yetmezliğine yol açabilen paraziter bir hastalıktır. Hatay dahil Akdeniz bölgesinde yaygındır. Akşam saatlerinde dışarı çıkarmayı azaltmak ve tatarcık uzaklaştırıcı tasma kullanmak en etkili korunma yollarıdır.
Leishmaniasis (leishmaniozis), köpeklerde görülen ve tatarcık sinekleriyle bulaşan paraziter bir hastalıktır. Kedilerde nadiren görülür. Etkeni Leishmania türü tek hücreli bir parazittir. Hastalık Akdeniz havzasında, Güney Amerika’da ve Asya’da yaygındır; Hatay ve Arsuz da risk bölgesindedir.
Nasıl bulaşır?
Hastalığı tatarcık sinekleri taşır. Halk arasında “yakarca” ya da “yakar” olarak bilinen bu küçük sinekler sivrisinekten daha acı verecek şekilde sokup kan emer. Köpeklerin yanı sıra kemirgenlere ve insanlara da bulaşabilir; insanda “şark çıbanı” denilen ve zamanla büyüyen yaralara neden olur. Bu nedenle Türkiye’de insan sağlığı açısından da önemli bir hastalıktır.
Parazit vücutta bağışıklık hücrelerinin içine yerleşir, orada çoğalır ve hücreyi patlatarak yeni hücrelere geçer.
Belirtileri nelerdir?
Kuluçka süresi çok uzun olabilir: belirtilerin ortaya çıkması 3 ay ile 7 yıl arasında sürebilir. Etkilenen köpeklerde şunlar görülebilir:
- Çabuk yorulma, halsizlik ve kilo kaybı
- Ateş ve hızlı soluk alıp verme
- Kusma, ishal veya kanlı dışkı
- Aşırı yemek isteğine rağmen zayıflama
- Burun kanaması, hapşırma ve öksürük
- Tüy dökülmesi (özellikle göz çevresinde, “gözlük” şeklinde)
- Deride yara ve kabuklanma, uzun tırnaklar
- Topallama ve göz iltihabı (konjonktivit)
Teşhis ve tedavi
Teşhis, veteriner hekim muayenesi ve laboratuvar testleriyle konur. Tedavi her hasta için ayrı planlanır: hiç belirti göstermeyen bir köpekte tedaviye başlanmayıp düzenli testlerle takip yapılabilir. Erken teşhis ve doğru tedaviyle süreç atlatılabilir; ancak geç kalınırsa hastalık böbrek yetmezliğine yol açar. Böbrek yetmezliği, leishmaniasis nedeniyle kaybedilen köpeklerde en sık ölüm sebebidir.
Nasıl korunur?
- Akşam ve gece saatlerinde dışarı çıkarmayı azaltın. Tatarcıklar en çok gün batımından sonra aktiftir.
- Koruyucu tasma ve damlalar kullanın. Tatarcıkları uzaklaştıran ürünler korunmada çok önemli rol oynar; hangisinin uygun olduğunu hekiminize sorun.
- Yaşam alanında sinek mücadelesi yapın. İnce gözlü sineklik ve ortam ilaçlaması riski azaltır.
- Düzenli kontrol yaptırın. Risk bölgesinde yaşayan köpeklerde yılda bir test önerilir.
Leishmaniasis ciddi bir hastalıktır ama erken teşhis ve doğru tedaviyle kontrol altına alınabilir.
Sık sorulan sorular
Leishmania insanlara bulaşır mı?
Köpekten insana doğrudan bulaşmaz; ancak aynı tatarcık sinekleri insanlara da bulaştırabilir. İnsanda şark çıbanı denilen deri yaralarına neden olur.
Leishmania tedavi edilebilir mi?
Erken teşhis ve doğru tedaviyle kontrol altına alınabilir. Tedavi hastaya özel planlanır ve düzenli takip gerektirir.
Vet. Hek. Zeki Can Kıral
Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Veteriner Fakültesi mezunu (2018). Çeşitli veteriner kliniklerinde çalıştıktan sonra 2021’de Arsuz’da Kral Pet Veteriner Kliniği’ni kurdu; kedi, köpek, kuş ve egzotik hayvanlarla çalışıyor.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayenenin yerini tutmaz. Dostunuzda şikâyet devam ediyorsa veteriner hekiminize başvurun.